Söyleşi

İçimdeki Kilitleri Tek Tek | Gaye Keskin ile söyleşi

Sudenaz Kahraman ·

Gaye keskin

Gaye Keskin’in kaleminden “İçimdeki Kilitleri Tek Tek”, kendine bir yol, bir anahtar arayanların hikâyelerini anlatıyor. Kendi dünyalarına dönenlerden geçmişinden kopamayanlara, beklemeyi bırakamayanlardan hayatını inşa etmeye çalışanlara uzanan hikâyeler gün yüzüne çıkıyor.

11 hikâyeden oluşan “İçimdeki Kilitleri Tek Tek” okuru içsel hesaplaşmasıyla karşı karşıya bırakıyor.

Gaye keskin içimdeki kilitleri tek tek

“Madam Violet’in Sandığı” hikâyesinde Madam Violet’in kaldığı ev, eşyası olmayan, boş bir mekân olarak tasvir edilmiş. Tüm anılarını ise bir sandığın içine sığdırdığını görüyoruz. Fiziksel mekân soyutlanmış, anılar da tek bir nesneye sığdırılmış. Bu durum, hikâyeye nasıl bir derinlik katıyor, bahsedebilir misiniz?

Madam Violet’in zihni ve ev, aynı şeyi temsil ediyor: hafızadaki boşluğu. İkisi de anılarından arınmış. Madam Violet’in hatırladıkları, hafızasında küçük bir alan kaplıyor yalnızca, aynı şekilde sandık da eşyalarından arınmış bir evin içinde, bir hafıza temsilcisi olarak duruyor. Burada amacım ana çatıyı boşlukla kurmaktı. Unutulmaya başlanan bir yaşamın içinde hatırlanmak isteneni arayıp bulabileceğimiz küçük bir alan yaratmaktı. Olup olmadığının cevabını sanırım okur verecektir.

“Madam Violet’in Sandığı” hikâyesinin sonunda merdivenlerden süzülen suyun, otuz dört basamak yukarıdan geldiğine ve bir asırlık hayatı son kez yıkadığına şahit oluyoruz. “Otuz dört” sayısı hikâyedeki iki kadın arasındaki yaşanmışlık farkını mı temsil ediyor, yazarken sizin için bu sayının bir anlamı var mıydı?

Hayır yoktu. Aralarındaki yaşanmışlık farkını verdiğim bir paragraf da vardı öyküde, bu yüzden bu çıkarımı yapmakta çok da haksız sayılmazsınız. Benim için birbirini takip eden on yedişerli basamaklar vardı yalnızca bu noktada. Neden on yedi derseniz, çocukluk apartmanımı işaret edebilirim size. Kendi sandığımdan çıkardığımı yani.

“Yutkunuyorum, yutkunurken boğazımdaki yumruyu söküyorum. İçimdeki kilitleri tek tek ona katıyorum.”

Kitaba adını veren “içimdeki kilitleri tek tek” ifadesi, en baştan en sona tek bir kilitten ziyade yavaş yavaş açılması gereken gizli kapıları, bastırılmış acıları ve travmaları önümüze seriyor. Belki de her insan, kendine farklı bir anahtar bulabilsin diye her hikâye farklı kilitlere denk düşüyor. Peki sizin, bu kitabı yazarken anahtarlarınız var mıydı, varsa nelerdi?

Evet, deneye yanıla açacağımız, açmaya çalışacağımız kilitleri temsil ediyor. Kitabı yazarken büyük bir harman oluştu bende. Benim travmalarım karakterlerinkine karıştı, yollarımız birbirine girdi. Bana dair ögeler olabildiğince silik olsa da kendi deneyimlerim bu noktadaki anahtar olarak düşünülebilir.

“Denizkızı” hikâyesinde geçen “mor elbise”, “Hangi Oje” hikâyesindeki “mor oje” ifadelerinde olduğu gibi, farklı yerlerde aynı renge rastlıyoruz. Bu rengi seçerken sizin için önemli olan neydi? Hikâyelerdeki hüzün ve melankoliyi hissettirmek, aynı zamanda bunu, “kilitleri açan bir motif” olarak kullanmak amaçlarınız arasında mıydı?

Hangi Oje’de birçok oje rengi var, bunlar geçişleri temsil ediyor. Yani bir gerçekten diğerine uyanışı. Bu yüzden mor ojeye özel bir anlam atfettiğimi söylemem pek de mümkün değil. Denizkızı’nda da zihnimde bir denizkızı canlandırdığım zaman aklımdaki en baskın renk mor oldu. Ona en çok yakışan renk bu yüzden mordu. Hüzün ve melankoliyi hissettirmeyi elbette istedim ama bunu kanırtarak yapma çabasında değildim. Yazdıkça açılan oyuklar oldu onlar. Başka türlü yazmamın mümkün olmadığı ayrıntılardı.

“Kırıklar Çıkıklar ve Diğer Meseleler” hikâyesinde karakterin mutfaktaki eşyaları, lambederi, televizyonu kırdığını görüyoruz. Farklı zamanlarda farklı eşyaları kırarak zihninde kilitli kalmış öfke ve sıkışmışlık hissini dışa vurmaya çalışıyor. Annesinin ise kırılan lambederi günlerce bulmaya çalışması, geçmişine bağlılığını simgeliyor olabilir mi? Biri kurtulmaya çalışırken diğerinin arayış çabasını, hikâyenin sonunda hayatlarına yeni birinin dahil olmasıyla nasıl ilişkilendirebiliriz?

Evet, elbette geçmiş sadakatini simgeliyor ki öykünün çatısı da bu: geçmişi olduğu gibi koruma dürtüsü. Bunun altındaki sebepler öykünün içinde. Birçok öykümde çatışmalar daha gizli olsa da “Kırıklar, Çıkıklar ve Diğer Meseleler”de bu çatışma oldukça belirgin. Karakterlerden biri geçmişi cam fanuslarda saklamak isterken diğeri camı tuzla buz etmek istiyor. İkisinin de amacı, hayatına devam edebilmek. Deneyimlerin bireyselliği ve aynı çatı altında kendi yolunu bulma çabası burada önemli bir nokta. Hayatlarına giren yeni kişi ise bu gelgitin kırılmasını temsil ediyor.

“Neriman” hikâyesinde karakterin dikiş makinesinin başında, farklı kumaşları birbirine ekleyerek diktiğine şahit oluyoruz. Hikâyenin sonunda ise kumaşlar ağırlığını kaldıramayıp etrafa saçılıyor. Bu hikâyeyi, her gün hayatını onarmaya çalışırken verdiği emeklerin hüsranla sonuçlandığı bir karakter ve geçmişin, acıların yama tutmadığı bir yaşam olarak yorumlayabilir miyiz? Farklı kumaşları bir araya getirme durumu, içindeki kilitleri açma ve kendini yeniden, ilmek ilmek işleme çabasının metaforu mudur?

Her öyküyü, her anlatıyı dilediğiniz gibi yorumlayabilirsiniz elbette. Fazlaca açıklamaktan kaçınarak şöyle bir cevap vereyim: Geçmiş bugünü inşa etmemeli. Geçmişte yaşayıp kalamayız, bugün başka bir yol bulmak zorundayız. “Neriman” benim için çok özel bir öykü. Sonunda büyük bir muğlaklığın içinde kalıyoruz. Kilitlerin açılıp açılmadığını kesin olarak anlayamadığımız birkaç öyküden biri. Bu yüzden bu öyküyü daha fazla açmaktan kaçınacağım izninizle.

Gaye keskin söyleşi

“Boş Duvar, Leo ve Diğer Her Şeyin Alegorisi” hikâyesinin merkezinde yer alan Leo hiçbir anlamı olmayan, boş bir duvara bakıyor ve karakter de ona eşlik ediyor. Bu olay, karakterin dış dünyadaki karmaşadan kaçıp zihninin en izole noktasına sığınmasını mı simgeliyor? Duvarın renginin beyaz olması ve karakterin yanında olan tek şeyin bir kedi olması; hikâyedeki sadıklık, sadelik, sakinlik, arayışlarının bir belirtisi midir?

Evet, zihnindeki gölge oyununu izliyor bembeyaz duvarda. Leo’nun ne gördüğünü bilmiyoruz ama Leo’yla birlikte orada görmemiz gereken bir şeyin varlığına çağırılıyoruz. Bu noktada ana karakterin kendi deneyimleri giriyor devreye. Çünkü başkalarının hikâyelerinde dönüp baktığımız şey yine bizizdir. Karakterin yanındaki tek varlığın kedi olması ve bu düzenin neredeyse kırılacak olması bir kararın arifesini gösteriyor bize. Kapı açılacak mı yoksa kapanacak mı, açıldığında her şey değişecek mi yoksa aynı mı kalacak? Bu öyküyü yeniden yazsam sonunu daha bilinmezde bırakırdım. Ana karakterin kararını yalnızca Leo bilirdi. Bu yüzden Leo oldukça önemli. O bir hatırlatıcı, ev arkadaşı, yalnızlığı çekilir kılan biri.

Hikâyelerin birçoğunda dar koridorlar, kolilerle dolan evler, yıllardır uğranmayan odalar görüyoruz. Fiziksel mekânları, kapalı ve boğucu olarak tasarlamanız, karakterlerin iç dünyalarını yansıtan bilinçli bir tercih miydi?

Evet. Buhranlarının içinden baktım onlara. En güvenli olmaları gereken yerden, evlerinden. Kendilerinden ya da onları bugüne getiren yakın çevrelerinden kurtulmayı başardıkları zaman ev ferahlayacak, büyüyecek ve hikâyeler değişecek.

Kitabın içeriğinde rüya ile uyanıklık, hayal ile gerçeklik arasında geçişler söz konusu. Karakterlerin zihninde, bu iki katmanın birbirine karışmasını, onların yaşam ile başa çıkma biçimi ve kaçış alanı olarak nasıl kurgulamak istediniz?

Evet, bir bakıma böyle kurguladım. Bulunduğunuz yerden kurtulmaya cesaretiniz varsa gerçekleriniz hayalleriniz olur. Eğer olmazsa gerçek ve hayal girift bir hâl alır ve sanrılar büyür. Yaşam ile başa çıkma yöntemlerini biricik olarak tutamam. Her birinin kendine özgü. Bu yüzden benim için yalnızca akıllarındaki bulanıklık paylaşılabilir. Kaçış ya da boyun eğiş her öykü için farklı tezahür ediyor.