Hakkı ile Hüseyin
Sarayova’nın buğdayı kışlarını pamuk gibi kardan yorganının altında uyuyarak geçirir. Tıpkı Cenap Dede gibi. İlkbaharda karahindibalar uçuşmaya başladığında toprak ısınır, sımsıcak olan toprağın yüzünde buğday sapları kardeşlenmeye başlar; tek bir tohumdan sayısız baş veren buğday sapları birbirlerine sarılır, çoğaldıkça çoğalır. Tıpkı Hakkı ile Hüseyin gibi. Hakkı ile Hüseyin, Sarayova’nın en büyük tarlasına sahip Cenap Dede’nin evlatlıklarıydı.
Büyük Taarruz biter bitmez köye dönen Cenap Dede’yi hala kızı Dudu’yla baş göz etmişlerdi. Henüz on üçünde olan genç kız, aynı evde büyüdüğü ve ağabeyi gibi sevdiği Cenap’ı kabullenmişti. Henüz kadınlıktan bihaber olan kızcağız, daha aybaşı göremeden evlenmişti. On dördünde gebe kalan Dudu, temmuzda hasat vakti gelinceye kadar tarlaya gitmeye, ambar temizlemeye devam etti. Harman zamanı köylüler, öğle sıcağına kalmadan buğdayı biçmeye niyetlenir, hava aydınlanmadan orak çektikleri için parmaklarını kesmemek ümidiyle temkinli bir şekilde çalışırlardı. Cenap öte tarlanın ucunda öküzlerle düven sürerken Dudu sancıyla kıvranıyordu. Daha karnı bile adamakıllı büyümemiş olan genç kadın, korkudan ne yapacağını bilemeden yere çömeldi. Kasığına hançer gibi saplanan ağrılar bir süre geçmek bilmedi. Islak yere oturduğunu sanıp şalvarını eliyle yokladı. Avucu kana boyandı. Kan tortuları parmaklarına yapıştı. Korkudan ötede elinde yabayla harman savuran kocasına seslenemedi. Ebe kadın doğururken altından su akacağını söylemişti. Ama daha kaç ay olmuştu ki? Kanlı parmaklarıyla tek tek saydı. Sadece beş ay olmuştu. Karnına vuran sancıyla oturduğu yerden kalkamıyor, utancından bağıramıyordu. İçin için ağlayan kızcağızı ortalıkta göremeyen kocası, Dudu’yu buğday saplarının arasında ayaklarına kadar kana bulanmış, sessizce inlerken buldu. Bir yandan korkudan titriyor, bir yandan da birbirine yapışan parmaklarının arasındaki kan pıhtılarına bakıyordu.
Ertesi sene ekim vakti gelene kadar Dudu kuruyup kaldı. Gittikçe daha güçsüz ve çelimsiz görünen genç kadının kahverengi saçları kemikleri belirginleşmiş omuzlarına dökülüyor, evvelki sene giydiği esvapları üzerine büyük geliyordu. Yine de tarlayı ekiyor, deste ile dizilen buğday saplarını taşıyan öküzleri çekiyordu. On altısını bitirmeye yakın gelecek yılın harmanını göremeden bir sabah vakti uyanamadı. Cenap’ın hayattaki son aile ferdi de öğle güneşi karahindibaları yakarken toprağa girmişti. Ebe kadına evde Kur’an okutmasını, iki üç tencere de bulgur yapmasını tembih etmiş, öteberi için birkaç lira para bırakmış; kendisi ise tarlanın yolunu tutmuştu. Sabah kazıyor, kuşlukta kazıyor, ikindide sürüyor, ot temizliyor, öküzleri yediriyor, ahırda balya yapıyor; her gününü bir aşağı bir yukarı yürüyerek koca tarlada geçiriyordu.
Seneler geçti. Cenap’ın saçı ağardı, avurtları çöktü. Yüzü artık kocamış bir ihtiyarken bedeni hâlâ diri bir genç delikanlı gibiydi. Ebe kadın her yıl karşısına bir iki kısmet çıkarmaya niyetlenir, evlilik lafı edildiğinde Cenap’ın suskunluğundan başka bir yanıt alamaz, olur da adamın eşref saatine denk gelmişse de bir güzel paylanır evine dönerdi. Genç adam artık yetmişinde koca ihtiyarlar gibi elini eteğini dünya zevkinden çekmiş, yalnız tarlası ve gündelik işlerle meşguldü. Köylü artık ona dede diyor, akılları sıra inadını kırmaya çalışıyordu. O kimseye aldırmıyor, laf kalabalığından çok bezerse civar köye alet edevat bakmaya, bazı zamanlar Havza’ya meyve fidesi almaya gidiyordu.
Yine böyle günlerden birinde Cenap Dede öte köyün yakınlarından gelirken yanında iki oğlan çocuğu ile döndü. Biri diğerinden en fazla bir yaş büyük, büyük olanı küçüğünden sadece bir karış uzun, küçüğü ise ağabeyinden daha kara olan bu iki oğlan, ana bir kardeşlerdi. Hakkı ile Hüseyin, öksüz kalıp da onun bunun tarlasında iş koşturan on on bir yaşlarında çocuklardı. Kendi köylerinde rahmetli analarına söylenmedik laf kalmamış, oğlanları hor gören köylüden kimse çocukları kendi tarlasına yanaştırmayınca da Hakkı ile Hüseyin, göçmen mahallesinde getir götür ve temizlik işlerine koşar, karınlarını doyuracak üç beş kuruşu buralardan çıkarırlardı. Bereket köylerine gelen bu hatırı sayılır yabancı oğlanlara bir ekmek kapısı olacaktı. Hiç tereddüt etmeden Cenap Dede’nin paçasına yapışan Hakkı ile Hüseyin bu yabancı ile hem yaşlarından büyük hem de sağlam bir pazarlığa giriştiler:
“Bizi alır götürürsen ne işin varsa görürüz, yeter ki yatacak yer ver ağam!” diye ısrarla adamın üzerine yürüyen çocukları süzen Cenap Dede, “Tarla sürmeyi bilir misiniz?” diye sordu.
“Biliriz ağam, anasını bile…!”
Hakkı’nın bu cevval hevesine kanı kaynayan Cenap Dede, çocuğun başını okşayarak sordu:
“Ya işimi yarım bırakırsanız? Hele de ortalığı batırıp giderseniz peşinize düşer jandarmaya veririm sizi!”
“Aman ağam, biz ne iş olsa yaparız! Bu köylülere sor istersen. Onların her pisliğini temizleriz, tezeklerini şu ellerimizle taşırız.” dedi, avuçlarını açıp küçük ellerini göstererek, “davarını güderiz. Hele bu Hüseyin tek eliyle bir orak çeker ki! Ha, bakma benden ufak durduğuna, ağabeyimdir.”
Hüseyin bakışıyla kardeşinin sözlerini tasdik ederken küçük elleri şalvarının cebinde, koca ihtiyarlar gibi kendini ağırdan satıyor, hevesi görünüp de adamı kaçırmaktan içten içe korkuyordu. İhtiyara kardeşini göçmen ırgatların üç kağıtlarından nasıl koruduğunu, kendilerini hırsızlıkla suçlayan o soysuzların oyununu nasıl bozup da çiftçi başının elinden birer lira harçlık aldıklarını gururla anlattı. Cenap Dede bir yandan oğlanların hâline bakıp iç geçiriyor, bir yandan da karın tokluğuna fazladan işçi bulduğuna seviniyordu. Yemeye az demezler, çalışmaya çok demezler, her işe koştururlar. Belki üç beş seneye adam olurlarsa öte köyün tarlasını da kendi arazisine katıp oğlanları iyiden iyiye maaşa da bağlardı.
Cenap Dede’nin davetiyle sevinçten havalara uçan oğlanlar bohçalarını alıp Cenap Dede’nin eteğinin dibinde Sarayova’nın yolunu tuttular. Bu iki oğlan artık Cenap Dede’nin iki kolu gibiydi. Her ne kadar iyi iş görseler de Hüseyin’in ak dediğine Hakkı kara diyor, biri tarlayı başından sürmeye başlarken öbürü ucundan sürüyor, Hüseyin yabayı omzuna kadar kaldırıp sertçe sallıyor, Hakkı yabayı boynundan yukarı aşırıp geriye atıyor; iki kardeş hem birbiriyle yarışıyor hem de sık sık aralarında münakaşaya giriyorlardı. Yine de akşam ezanına kadar tarladan gelmiyorlar, yüzleri topraktan kapkara oluncaya kadar çalışıyorlardı. Köylüler, Cenap Dede kendi tohumundan umudu kesmiş diye laf çıkarmış olsalar da bu iki çocuğun hırslı işçiliğini kıskanıyorlardı.
Harman yaklaştığında otların rengi de değişirdi; buğdayların arasında boy veren kekikler, yaban otları arasında nizamlı birer mecidiye gibi parıldayan yoncalar, rüzgârın kaldırdığı taze havaya karışıp tarlaya rayihalı bir koku salardı. Tarlanın en başında bozkırın sarı ufkuna doğru dalıp baktığında insanı büyülü bir sessizlik sarar, rüzgârın sesi nefesine dönüşür, ufuk çizgisi yok olur; sanki yerle gök birbirinin içine geçerdi. Bir akşamüstü güneş Sarayova’nın üzerinden çekilmeye başladığında Hakkı su oluğunun başında balya yapıyor, Hüseyin çuvalları ambara taşıyordu. Boyca Cenap Dede’nin tepesinden bakan iki oğlan artık koca yabayı tutan küçük elleri irileşmiş, yüzleri sertleşmiş birer delikanlı olmuşlardı. “Bu sırayı adamakıllı bitiremezsen sen gör cümbüşü!” Hüseyin öte yandaki kardeşine söylenerek geliyordu. “Bitiremezsek ne olmuş, günler şu buğday çuvalı gibi sıralanmadı ya.” Hakkı ağabeyinden bir cevap bekler gibi gözünün içine bakıyordu. Hüseyin önündeki yığına bakarak söylendi: “Öyle lafla bitmiyor koca tarlanın işi, zahirecilerle oturup kalkarsın diye dalkavuklar gibi yaranırsın Dede’ye.” Hakkı’nın yüzüne bakmadan ekledi: “Şu balyaları biraz daha ağırdan sararsan gelecek yaza anca biter!” Hakkı ağabeyinin iğneli sözlerine kulak asmadı. Yalan da değildi, üç beş aydır ağır işleri Hüseyin’e bırakıyor, kendi Cenap Dede’nin yerine pazarlığa, mal almaya civar köylere gidip geliyordu. Toprakla yapılan iş hiçbir vakit kolay olmazdı elbet ama ticareti yürütmek de her yiğidin harcı değildi. Cenap Dede Hakkı’nın laf ebeliğine güvenip zahireciye artık onu yolluyor, oğlan allem edip kallem ediyor satılacak buğdayın fiyatını her defasında yüksekten tutuyordu. Şimdi bunlar iş değil miydi? Hem de en mühim işti. Irgatlık yapması kolay, malını iyi satamazsan nerede kalır onca ayın çabası. Hakkı bunları düşünüyor, ağabeyine hiçbir şey söylemeden elindeki balyaları sarmaya devam ediyordu.
Geldikleri günden beri aralarında bir yarış olduğunu iki kardeş de kabulleniyordu artık. Dile kolay, koca tarlanın idaresi Cenap Dede’nin elinden çıkıp kendilerine kalmıştı. Ölüp giderse toprağını kime bırakacağını henüz söylememişti. Köydeki herkes gibi o da gençliğinden beri bu ihtimali aklından geçirmemişti. Çünkü toprak ölümsüzdü. Her gününü onunla geçiren insan, kendisinin de her yıl yeniden baş veren buğdaylar gibi yok olmayacağını sanırdı. Yine de söz arasında her ikisinin de emeğini övüyor, dünyada artık bu iki oğlandan başka kimsesi kalmadığı için günün birinde tarladan ikisine de pay ayıracağını sezdiriyordu. Hüseyin ara sıra bu pay meselesini açmaya yeltenir, sonra utancından başını eğip susardı. Küçücük yaşta kendilerini bataklığın çamurundan çekip çıkaran, onlara kapısını ve sofrasını açan bu adamdan pay istemek ona haksızlık gibi geliyordu. Hakkı ise öne atılıp o ay sürdüğü tarlayı, çevirdiği toprağı bir bir sayıyor; avuçlarına batan dikenlerden, nasır tutan ellerinin sızısından ve zahirecilerin ağız kokusunu nasıl çektiğinden dem vurarak üste çıkıyordu. Her ikisi de içten içe birbirlerinin yükünü taşımaktan, her işin hesabını ötekine vermekten usanmışlardı artık. Tarlanın bölünmesini, her birine düşen payın belirlenmesini ve bundan böyle kendi ekmeklerini kendi başlarına kazanmayı istiyorlardı.
Bozkırda yaz ağır ilerliyordu. Günler uzadıkça buğdayın yeşili sarıya çalıyor, ince sapların ucunda dolgun başaklar beliriyordu. Rüzgâr esti mi tarlanın bir ucundan ötekine dalga dalga yayılan buğdaylar, uzaktan bakıldığında toprağın üstüne serilmiş sarı bir denizi andırıyordu. Bu sarılığın altında her bir başak kendi tanesini dolduruyor, her sap taşıyacağı yükü sessizce ağırlaştırıyordu. Bir vakitler aynı kökten fışkırmış gibi birbirine yaslanarak büyüyen buğdaylar, başakları ağırlaştıkça rüzgârın önünde ayrı ayrı yönlere eğiliyordu. Cenap Dede artık tarlaya uğramıyordu. Dizleri bunca yılın emeğini taşımaktan yorgundu. Toprağına olan borcunu tamamlamış gibi avludaki sedirine uzanıp öte tarlaya doğru uçuşan sığırcıkları izliyordu. Hakkı köyden döndüğünde sattığı malın parasını eline sayıyor, zahireciyle ettiği pazarlıktan nasıl kârlı çıktığını anlatıyordu. Hüseyin çoğu günler tarlada yalnız çalışıyordu. Hakkı köyden döndüğü bir gün tarlaya indiğinde, öte tarlanın sınırındaki ceviz ağacından su oluğuna kadar dizilmiş taşları gördü. Sormaya gerek dahi duymadan ötede çuval dizen ağabeyine yaklaştı, “Demek kendine çalışırsın ha? Dedem sormaz mı, ‘Öbürü de benim, bu da benim. Sen kimin tarlasını bölersin?’ diye?” Hüseyin istifini bozmadan karşılık verdi: “Madem eninde sonunda ikimize kalacak, yarısına çalışırım artık. Bir zahmet sağda solda eğlenmeyi bırakır da kendi payını kendin sürersin!” Hakkı yüzüne tokat gibi inen bu sözleri duymayı beklemiyordu. Bunca sene yan yana çalıştığı, üçün beşin hesabını yapmadan birlikte iş paylaştığı ağabeyine karşı hiç bu kadar hırslanmamıştı. Bir vakit, Cenap Dede’ye duyurmadan iptidai bir sınırla bölünmüş iki tarlayı ayrı ayrı sürdüler. Hüseyin öte köyden bir zahireciyle anlaştı. Hakkı zahireci Rüstem’e gidiyordu. Hüseyin’in öbür adama sattığı aynı buğdayı bu adama iki katı fiyatına satmaya başladı. Her ne yapıyorsa malını iyi gösteriyor, hazırcevap hâlleriyle adama söyleyecek söz bırakmıyordu. Cenap Dede zamanla para saymayı dahi unuttu. Tek düşündüğü toprağının emin ellerde olduğu ve her ikindi vakti uyukladığı sedirinde gördüğü rüyalardı. Bir âlemden öbürüne gidiyor, uyuyor, uyanıyor; zihninde tıpkı çocukluğundaki gibi buğdayların arasında seğirtirken ellerini başakların üzerinde gezdiriyordu.
Ertesi yılın hasat vakti geldiğinde biçilmiş buğdaylar harman yerine yığılmıştı. Öküzlerin çektiği düvenin altında kuru saplar çıtırdarken havaya kalkan saman tozu güneşin altında ağır ağır savruluyordu. Hüseyin ambarın diğer köşesine dizdiği buğday çuvallarını arabaya yükleyip zahireciye teslim edeceği sırada bir an için yığınların gözüne daha küçük göründüğünü düşündü. Aceleyle öğle sıcağına kalmadan köyün yolunu tuttu. Tartılan buğday, zahireci Kasım’la anlaştığı miktardan daha az çıkmıştı. “Bir yanlışlık olmasın, emmi!” derken şaşkınlıktan düşünecek fırsatı olmadı. Hep aynı çuvalı aynı ağırlıkta ayarlıyordu. Kendi tartısı hep doğru gelirdi. Bu işte bir iş mi vardı? Adam tartıya on kiloluk un çuvalı koydu. “Aha bak, doğru tartıyor, senin hesabın karıştı herhalde efendi! Biz ne anlaştık sen ne getirdin, vilayete götüreceğim bugün bir araba malı, şimdi eksik olursa benim de lafımın bir değeri kalır mı?” Hüseyin hem utancından hem öfkesinden beyninin yerinden oynadığını hissetti.
Çok geçmeden geri dönen Hüseyin, tarlanın başında oturduğu yerden defterine bir şeyler karalayan Hakkı’ya doğru yürüdü: “Bunca lafından belliydi, akıllılık edip de malı fazla fiyata sattığını söyleyip herkese böbürlendin. Tevekkeli değil benim malımı satmışsın da ondan fazla para girermiş cebine!” Hakkı, yerinden doğrulup defterini şalvarının cebine koydu. “Bunca sene koca tarla yalnız senin hakkın mıydı da bir başıma arabacılık yaptım köye, el âleme ağız eğip pahalıya mal sattım? Ortadan ikiye pay edince hak yerini buldu mu sandın? Ya önceki hakkım ne olacak!” Hüseyin geriye doğru adım attı. Kardeşi bir an için gözüne yal bekleyen aç ve susuz çoban köpekleri gibi görünüyordu. O andan itibaren Hakkı’nın gözlerinde geriye dönmesi mümkün olmayan hastalıklı, nefret dolu bir bakış göründü. Hüseyin ağır adımlarıyla eve doğru yürüdü. Sedirinde ikindi uykusunu uyuyan Cenap Dede’nin yanından geçerek sofaya girdi. Duvarda, yeşil kadifeden el örmesi halının üstünde asılı tüfeği alıp sessizce tarlaya indi. Hakkı ile göz göze gelmemek en hayırlısıydı. Tarlada iki el silah sesi duyulduğunda Cenap Dede rüyasında sığırcıklar gibi buğday tanelerine konuyordu. Ve bir vakitler Dudu’nun kurumuş kanlarını içine saklayan toprağın yüzündeki otlarda Hakkı’nın kanı geziniyordu.
Sarayova’nın buğdayı kışlarını pamuk gibi kardan yorganının altında uyuyarak geçirir. Tıpkı Cenap Dede gibi. Yaz sıcağı bozkırı kavurduğunda sapsarı bir ormana dönüşen buğdayların başakları dolgunlaşır, taneler ağırlaştıkça sapları eğilir, bir vakitler birbirine sarılan başaklar birbirinden ayrılarak toprağa yaklaşır.
Beyza Gazel



