Bazı cümleler vardır, bir yere varmak için değil, düşeceğini bile bile itmek için yazılır. Yazı masasının başına oturup sonunu bilemeden başlamak gibidir bu. Her seferinde aşağı yuvarlanacağını bilerek taşı yeniden, omzunu acıta acıta sırtlanmak gibi. Yazmak, benim için çoğu zaman sonucu olmayan ama vazgeçilemeyen bir ısrar halidir. Anlamdan çok vazgeçmemenin tarafında duran bir bilinç hali.

    Edebiyat, hiçbir zaman insanın karnını doyurmaz. Bunu bilerek yazdım hep. En kabiliyetli olanın bile yazıyı bir çırpıda öğrenemediğini söyler Rousseau, sanki yazı yetenekten çok dayanıklılık istermiş gibi. Bir yandan da yazmanın karın doyurmadığının bilincindeyim. Bu yüzden belki de, eski dönemlerin en ünlü yazarlarının sefalet içinde kalarak öldüklerini okudum. Buna rağmen masanın başına oturdum. Yazmak bir yetenekten çok, kaçamadığım bir zorunluluk gibiydi.

    Yazmak için istediğim her şeye sahip olup olmadığımı bilmeden, yazının başına oturup saatlerce yazdım. Bazen yazdıklarım hüsranla sonuçlandı, ama yazmadan duramadım. Çünkü yazı benim için hiçbir zaman bir kazanç vaadi olmadı, daha çok kaybetmeyi göze almanın direnişsel başkaldırısıydı.

    Sessizlikle ilişkim yazıyla başlamaz benim için. Soruların çok, cevapların olmadığı o masanın başında, adını koymak istemediğim, saatlerce süren sessiz bir halden gelir. Sessizlik bir susma biçimi değildir, öğretilmiş bir uyum da değil. Sisifos’un bilinçli başkaldırısı gibidir. Karşı çıkan ama içten içe kırılan bir aynanın parçaları… Ve o parçaları birleştirmek için yara bere içinde kalsam da vazgeçemeyişimdir.

    Yazı masama her oturduğumda varlığım askıya alınıyor sanki. Üzerindeki kitaplar, defterler, kalemler, sigara izmaritleriyle dolu bir küllük, kahve fincanı, birikenler ve söylenmeyenler… Yazmaya başladığımda kâğıt bile bana ait değil gibi. Üzerinde daha önce tutulmuş cümlelerin izi var yalnızca. Ben hâlâ defterlere yazanlardanım, olmayan cümlenin üstünü karalayıp altından devam edenlerden. O masada susulan şeyler, yazıya benden önce yerleşmiş sanki. Masamın üzerindeki her şey gerçeğe yakın, ama sanki bir tek ben soyut bir nesneyim.

    Yazı beni rahatlatmadı. Daha bilinçli hale de getirmedi. Sadece sustuklarımı önüme koydu, yaz dermiş gibi. Metin, sakladığımı sandığım şeyleri geri çağırdı. Freud’un yazma eylemini nevroza yakın bir delilik hali olarak görmesi boşuna değil belki de. Çünkü yazmak, bastırdıklarını sadece ortaya koymak değildir, onları yerinden oynatmaktır. İçte uzun süre susmuş olanı harekete geçirmek, ruhun ağır ve yavaş devinimini başlatmaktır. Yazdıkça insan sakinleşmez, tam tersine içindeki kıpırtının farkına varır. Donmuş sandığı yerlerin çözülmeye başladığını görür. Yazı belki iyileştirmez, ama ruhu yerinde de saydırmaz; onu kendi derinliğine iter.

    Martin Eden’i düşündüğümde bunu daha iyi anlıyorum. O da yazıyı bir çıkış kapısı sandı önce. Kendini dönüştürmenin, kabul görmenin, sınıf atlamanın yolu. Kelimeleri birer basamak gibi kullandı, her cümleyi yukarı doğru itti. Ama ne kadar yazarsa yazsın, yazının insanı kurtarmadığını en geç o fark etti. Çünkü yazı, dünyayı değiştirmediği gibi, yazanı da korumuyor.

    Martin Eden yazdıkça yalnızlaştı. Yazdıkça dünyaya daha çok açıldı ama insanlara daha az ait oldu. Onun trajedisi, yazının sonunda anlaşılmamak değildi, anlaşıldığında da hiçbir şeyin değişmemesiydi. Yazının kabul gördüğü yerde, hayatın hâlâ yabancı kalmasıydı.

    Belki de bu yüzden Martin Eden’in yazma hali bir başarı hikâyesi değil, bir tükeniştir. Yazmak, onu yükseltmedi sadece daha net görmesini sağladı. Ve bazen insanın gördüğü şeyle yaşaması mümkün değildir.

    Düşüncelerimi durduramam bazen. Düşüncelerimin içinde tamamlanmamış cümleler, cümlelerimin içinde eksik kelimeler dolaşır. O yarım kalmışlığı tamamladığımda, bir roman kahramanının sevdiğine kavuştuğu gibi mutlu olurum. Gecenin içinden geçip kendi gerçekliğime dokunabilirim. O bende var olacağı yerde, ben onda varlığımı sürdürürüm. Zamanın içinden geçip zamanın kendisi oluveririm.

    Yazmak, okumanın yakın arkadaşıdır. Çünkü bir metin, okuyucu olmadan var olamaz.

    Bazı kitapları okurken masaya daha yakın otururum. Sanki sesimi biraz daha kısarsam metin bana yaklaşacakmış gibi. O anlarda kelimelere değil, metnin neyi taşıdığına bakarım. Cümlelerin nefes aldığı yerlerde değil, anlamlarda kaybolurum. Çünkü bazı metinlerde asıl çığlık, itaat eder gibi susulduğunda değil, ses derinden yükseldiğinde duyulur.

    Dostoyevski’yi okurken kahramanların neden bağırmadığını düşünürdüm hep. Çoğu zaman itaat eder gibi görünürlerdi. Ama o itaatin içinde sessiz bir çığlık vardı. Raskolnikov’un asıl dönüşümü cinayette değil, bekleyişteydi. Sessizce taşınan suçtaydı. Bu sessizlik kabullenme değildi; içten içe büyüyen bir dağılmaydı.

    Uzun süre yazmadım bazen. Çünkü yazmak bana hiçbir zaman konuşmak gibi gelmedi. Daha çok konuşamamış olanla yüzleşmek gibiydi. Pavese’ye göre edebiyat, hayatın saldırılarına karşı bir savunma biçimiydi. Yazmak, gürültü çıkarmayan ama geri de çekilmeyen bir başkaldırıydı. Belki de onu bu yüzden seviyorum. “Günlükler”ini her okuduğumda, yazının insanı korumadığını ama yalnız bırakmadığını hissederim.

    Okurken de, yazar ne söylüyor diye değil, neyi taşıyor diye baktım hep. Sisifos gibi… Taşın yuvarlanacağını bilir, düşeceğini de ama yine de direnişle iter. Anlamsızlığa rağmen sürdürülen o hareket, bana yazmayı hatırlatır. Sonucu değil, devam etmeyi seçen bir bilinç halini.

    Bu yüzden metnin sessizlikle bağırmasını istedim hep. Bir cümlenin ortasında kalmasını da. Çünkü anlam bazen tamamlandığında değil, eksik bırakıldığında derinleşir. Taşı biraz da okurun itmesi için.

    Yazıyorum çünkü gürültülü sessizlik artık korunacak bir erdem gibi durmuyor bana. Daha çok taşınması gereken bir yük gibi. Yazı, o yükle tek başıma kalmamanın yolu.

    Ve belki de en çok şunu bildiğim için yazıyorum:

    Bazı insanlar bağırarak değil, sessiz çığlıklarla yıkar dünyayı.

Dostoyevski’nin susuşunda, Pavese’nin kalemi elinden bırakmayışında,

    Sisifos’un her seferinde yeniden ittiği o taşta aynı şeyi gördüm.

    Yazıya geçtiğimde hiçbir şey çözülmedi. Sessizlikte taşınanlar kelimeye kavuşunca hafiflemedi. Yazı, sustuğum yerden kaçmak değildi, oraya başka bir biçimde geri dönmekti. Aynı ağırlıkla ama fark eden bir bilinçle.

    Taş artık elimde.

    Düşeceğini bilerek itiyorum.

 

ELİF KAYMAZLI